Esbjerg: 23 inwoners en een te kleine watertoren

Esbjerg is een van de jongste grote steden van Denemarken. Toen het besluit over de haven werd genomen, woonden er maar 23 mensen. Een paar decennia later groeide er een bedrijvige havenstad. Die geschiedenis kun je nog steeds beleven tussen de oude watertoren, de Dokhavnen en het uitzicht over de Waddenzee, en alles is makkelijk te bereiken vanuit je vakantiehuis aan de westkust van Jutland.

Stel je een landschap voor met een paar boerderijen, een paar huizen en een helling naar de zee. Geen grote stad, geen drukke haven, geen winkelstraten. Zo zag de omgeving van Esbjerg eruit in het midden van de 19e eeuw. Toen het Deense parlement (Rigsdag) in 1868 besloot hier een haven aan te leggen, telde de nederzetting maar 23 inwoners. Daarna veranderde alles. Vandaag is Esbjerg een grote haven- en energiestad met een geschiedenis die heel anders is dan die van de oude handelssteden. Want Esbjerg groeide niet langzaam door de middeleeuwen heen. De stad is grotendeels ontstaan doordat Denemarken een oorlog verloor.

Esbjerg: een stad geboren uit de nederlaag van 1864

Na de oorlog van 1864 verloor Denemarken de hertogdommen Sleeswijk en Holstein en daarmee de toegang tot de belangrijke haven in Altona. Er was een nieuwe haven nodig in het westen. De keuze viel op Esbjerg. In 1868 werd besloten een staatshaven aan te leggen, en al snel trokken arbeiders, ambachtslieden en handelaren naar het gebied. Huizen schoten als paddenstoelen uit de grond, straten werden aangelegd en de kleine nederzetting groeide uit tot een echte stad.

Eerst speelde de export van landbouwproducten een grote rol. Later kwamen de visserij, de industrie en de activiteiten in de Noordzee. Vandaag is de haven ook belangrijk voor offshore-energie en windenergie op zee. Als je door Esbjerg loopt, loop je dus door een stad die bijna op één grote politieke beslissing is gebouwd. Dat geeft de straten een heel andere geschiedenis dan die in Ribe of andere oude handelssteden.

De watertoren van Esbjerg, die al te klein was

Een van de meest eigenzinnige gebouwen van Esbjerg staat bij het Byparken. Daar verheft de oude watertoren zich met een spitse toren en getande muren, zodat hij bijna op een klein middeleeuws kasteel lijkt. Maar de toren is veel jonger. Hij werd gebouwd in 1896-1897 en ontworpen door architect C.H. Clausen, die zich liet inspireren door het Nassauer Haus in Neurenberg.

Opvallend is dat de watertoren al te klein was toen hij klaar was. Hij kon ongeveer 130 kubieke meter water bevatten, maar de stad groeide zo snel dat de watervoorziening de behoefte niet kon bijbenen. Nog verrassender is dat de toren op Bavnehoj staat, dat oorspronkelijk een grafheuvel uit de bronstijd was. Hier komen duizenden jaren geschiedenis samen op een paar vierkante meter. De watertoren is niet open voor het publiek, maar het is de moeite waard hem van buiten te bekijken tijdens een wandeling door het Byparken. Laat je niet verleiden door oude informatie over toegang tot het uitzicht vanaf de top.

Het standbeeld van Christian X en een wandeling door Esbjerg

Tijdens je wandeling door Esbjerg kom je ook het standbeeld van koning Christian X tegen. Het is een leuke extra bezienswaardigheid en een mooie stop als je onderweg tussen het Byparken, de watertoren en de haven nog wat meer geschiedenis wilt meenemen. Het standbeeld past goed bij een wandeling waarbij je de stad leest aan de hand van haar monumenten en gebouwen.

Volg de Landgangen naar het begin van Esbjerg

Wil je Esbjerg begrijpen, ga dan naar de haven. Vanuit het centrum volg je de Landgangen, een roestrode voetgangers- en fietsbrug die de stad met de Dokhavnen verbindt. Vanaf de brug heb je uitzicht op het water en de maritieme omgeving. De Dokhavnen is de plek waar de ontwikkeling van Esbjerg op gang kwam. De haven is aangewezen als nationaal industrieel monument, en het werkende karakter vertelt nog steeds over de identiteit van de stad.

Het is de moeite waard om hier wat tijd door te brengen. De havenwerken getuigen van een stad die niet in de eerste plaats werd gemaakt om mooi te zijn, maar om een taak te vervullen: Denemarken verbinden met de wereld in het westen. Het Fiskeri- og Søfartsmuseet (visserij- en scheepvaartmuseum) is het nationale museum van Denemarken voor de zee, met aquaria, zeehonden, historische boten, werf, vissershuizen en een Duitse bunker uit de Tweede Wereldoorlog. En wil je meer geschiedenis, dan vertelt het Esbjerg Museum de stadsgeschiedenis van 1900 tot 1950, inclusief de bezetting, het verzet en het dagelijks leven.

Vier witte mannen bij Saedding Strand

Een bezoek aan Esbjerg kan je ook naar Saedding Strand brengen. Hier zitten vier negen meter hoge, witte mensfiguren die over de zee uitkijken. Het beeld De mens aan zee van Svend Wiig Hansen werd in 1995 onthuld en is een van de bekendste herkenningspunten van Esbjerg.

Blijf gerust wat langer dan voor de verplichte foto. Hier voel je de open horizon, de wind en het landschap richting de Waddenzee.

Met de veerboot naar Fano

Vanuit de haven van Esbjerg kun je bovendien met de veerboot naar Fano. De korte overtocht brengt je naar oude schippersdorpen, brede zandstranden, duinen, rieten daken en een heel ander tempo, met rustige plaatsen als Nordby en Sonderho. Fano past goed bij wie wil wandelen, en met je hond op vakantie vind je er genoeg ruimte. Wie van lopen houdt, combineert het met een wandelvakantie in Denemarken.

Esbjerg voor fietsers en kustliefhebbers

Esbjerg geeft Nederlanders een heel herkenbare ervaring: vlak landschap, fietsroutes, een grote haven, kustnatuur en gemakkelijk toegang tot eilanden en de Waddenzee. De Landgangen is een markante promenade in roestend staal die het centrum met de dokhaven verbindt, bedoeld voor voetgangers en fietsers. De Waddenzee is het Deense deel van het grootste aaneengesloten getijdensysteem ter wereld en een UNESCO-werelderfgoedgebied. Het Byparken ligt midden in de stad met uitzicht op de haven, een openluchtpodium, concerten in de zomer en de watertoren, terwijl Ostskoven wandelroutes, meren, shelters en een prehistorische route biedt. Kunstmuseum Esbjerg is een experimenteel museum voor moderne en hedendaagse kunst met interactieve installaties. En iets verder weg liggen Ribe en het Vikingcentrum, met de oudste stad van Denemarken en een nagebouwde hoofdingenhoeve. Tijdens de najaarsvakantie zijn musea en indoor-activiteiten in de stad een goede manier om iets te beleven, ongeacht het weer.

Een dag in Esbjerg vanuit je vakantiehuis

Verblijf je in een vakantiehuis bij Blaavand, Vejers, Henne Strand of op Fano, dan kan Esbjerg een dagtocht zijn die een andere kant van de westkust laat zien. Begin bij de watertoren, loop door het Byparken en verder richting de haven. Sluit af bij Saedding Strand. Bij Sol og Strand verhuren en verkopen we vakantiehuizen aan de westkust van Jutland. Zoek je een huis voor je volgende vakantie of een plek om jaar na jaar naar terug te keren, dan vind je hier je volgende uitvalsbasis in het aanbod vakantiehuizen.

Praktische informatie

De Esbjerg Vandtårn (watertoren) ligt aan de Havnegade 22 bij het Byparken en is van buiten te bekijken. De toren is niet open voor het publiek. De Landgangen loopt van het centrum naar de Dokhavnen, en De mens aan zee staat bij Saedding Strand. De veerboot naar Fano vertrekt vanuit de haven van Esbjerg; controleer de vertrektijden bij het plannen.